TİYATRODA IŞIK TEKNİĞİ

Spot Çeşitleri

 Işığın şeklini ve büyüklüğü kontrol edilmek istenirse spotlar kullanılmalıdır. Flood ışık kaynakları gibi dikey ve yatay hareket ettirilerek kontrol edilebilecekleri gibi spotların ışık açılarının ayarlanması   istenilen alanı aydınlatmaları sağlanır. Işığın kontrol edilme biçimine göre spotları alt gruplara ayırmak mümkündür.

 

Odak (Focus) Spotlar En basit spot türlerindendir. Ampulün Plano-Convex (PC) lense uzaklığının ayarlanması mantığına göre çalışır ve 1950’li yıllarda üretim kataloglarında çıkarılmıştır. Ürettikleri ışık sert kenarlı ve oldukça güç kontrol edilebilir biçimdedir. Bununla beraber 1980’li yılların başında tekrar üretilmeye başlayan PC spotlarda hafif buzlu lensler kullanılmış ve kenarlarda oluşan sert görünüm ortadan kaldırılmıştır. Kenarlar yumuşak olmasına rağmen merkezde ışık oldukça temiz ve nettir. Yeniden üretime başlanan bu tür PC spotlar kolayca kontrol edilebilen ışık büyüklükleri ve kalite ışıklarıyla sahnede oldukça fazla kullanılırlar. Işık şekilleri konik olduğundan   istenen alandan uzaklaştırıldıkça ışık açıları büyür. Buna karşın ışık açısı ampul ve lens arasındaki mesafenin ayarlanması sayesinde kolayca kontrol edilebilir. Ampul (reflektör ile birlikte) lense yaklaştırıldıkça ışık açısı büyür, uzaklaştırıdıkça da açısı küçülür. Küçük spotlarda altta bulunan bir sürgünün ileri geri hareket ettirilmesiyle ampul ile lens arasındaki mesafe ayarlanır.

 

Büyük spotlarda altta bulunan bir vidanın çevrilmesiyle aynı işlem yapılmaktadır. Bu tür spotlarda kepenk (barndoor) kullanılarak ışığın şeklinin de ayarlanması mümkün olmaktadır.  PC spotlar kullanılan ampulün gücüne göre üç gruba ayrılır. Genellikle 500 watt, 1 Kilowattt, ve 2 Kilowatt olarak üretilmektedirler. Son yıllarda 650 watt, 1.2 Kilowatt ve 2.5 Kilowatt olanları da üretilmektedir. Işık açıları minimum 4-8° ve maksimum 60° arasındadır. Özetlemek gerekirse, basit bir odak spot PC lens kullanır ve ampul ile lens arasındaki mesafe ayarlanabilir. Bu da ışık açısının kontrol edilmesini sağlar. Kepenk kullanımıyla ışık şekli de kontrol edilmektedir. Bununla birlikte ışığın kalitesi ve özelliği kontrol edilemez. Bu tür spotlardan elde edilecek ışık yumuşak fakat belirli köşeleri olan ışıklar olacaktır.

 Alman optikçi Fresnel tarafından bulunan ve kendi adıyla bilinen lenslerin kullanıldığı spotlardır. Yumuşak bir ışık verir ve gölgesi de yumuşaktır. Bu yumuşaklık sayesinden kendi türünden bir başka spot ile kolayca kaynaşabilir ve belli belirsiz bir ışık yayılır sahneye. Eğer spot sahne üstünde veya kenarlarda kullanılır ve aydınlatılacak yere yakın olursa düşük yoğunlukta asıl ışığın üzerine vurgulama için kullanılabilir. Kepenkler yardımıyla ışığın dört köşe olarak sahneye verilebilir. Uzun yıllar İngiliz standart Fresnel spotları 500 watt-15 cm. lens, 1 Kilowatt-20 cm. lens ve 2 Kilowatt-25cm. lens kullanılarak üretilmiştir. Yeni sahnelerin inşa

 

edilmesi ve ışık ihtiyaçlarına göre daha sonraları bir çok türü üretilen Fresnel spotlardan hala kullanımda olanları vardır. Günümüzde Fresnel spotların boyutları daha küçük ve kullanılan lensler de daha küçük çaplardadır. İlk modellerine göre ışığın daha fazla yayılması problemi yeni tür Fresnel spotlarda kepenk kullanımını zorunlu hale getirmiştir. Bu nedenle sahne üzerinde kullanıldığı zaman kepenklerin tam anlamıyla çalışabileceği bir yer bulunması gereklidir. Kepenkler uzun olduğundan dekorda kullanılan kumaşları yırtabilir veya bir başka  spota çarptığı için tam anlamıyla işlev görmeyebilir. Tıpkı odak spotlar gibi Fresnel spotlar da 650 watt, 1.2 Kilowatt ve 2.5 Kilowatt gücünde tungsten-halogen ampul kullanırlar. Üretici kataloglarında ışık açıkları belirtilmekle birlikte bu açı genellikle 7° den 50-60° ye kadar olmaktadır.